Karadeniz sularında gerilim zirve yaparken, Rusya’nın stratejik limanları yakınlarında seyreden beş ayrı tahıl gemisi saldırıların hedefi haline geldi. Bölgedeki ticari taşımacılığın ve tarımsal ihracat merkezlerinin güvenliğini sarsan bu yeni tırmanış, dünya genelindeki gıda tedarik zinciri üzerindeki riskleri ciddi boyuta taşıyor.
Savaşın Gölgesinde Gıda Arzı Tehlikede
Tahıl taşımacılığı yapan gemilerin doğrudan hedef seçilmesi, çatışmanın küresel gıda güvenliğine olan negatif etkilerinin derinleşeceği kaygısını besliyor. Özellikle Rusya ve Ukrayna ikilisinin dünya üzerindeki buğday dış ticaretinin dörtte birinden fazlasını kontrol etmesi, saldırıların tam da hasat vaktinde gerçekleşmesiyle birleşince endişeler tırmanıyor.
Son haftalarda iki ülke de Karadeniz çevresindeki limanlar ve ticari filolara yönelik hamlelerini sertleştirdi. Ortaya çıkan bu tablo; tüccarlar, sigorta kuruluşları ve armatörler için arpa, buğday ve diğer tarım ürünlerinin taşınmasını çok daha riskli bir sürece dönüştürdü.
48 Saat İçinde 5 Gemi İsabet Aldı
Bloomberg tarafından paylaşılan ve olayla ilgili detaylara sahip kaynaklara dayandırılan bilgilere göre, dün günün erken saatlerinde dört gemi saldırıya maruz kaldı. Beşinci saldırı ise pazartesi günü, arpa yüklemesi yapmak amacıyla bir Rus limanına doğru ilerleyen bir gemiyi vurdu.
Söz konusu vakalar, Rus limanlarına hizmet sağlayan tahıl gemilerinin direkt olarak saldırıya uğradığının kesinleştiği ilk örnekler olarak tarihe geçti. Moskova yönetimi, Ukrayna kaynaklı saldırıların sahası genişlese de tarımsal ürün ihracatını sürdürmek için çaba sarf ediyor.
Novorossiysk Limanı’nda Büyük Hareketlilik
Rusya bayrağı taşıyan Victoria V isimli gemi, buğday yüklemek için beklediği Novorossiysk Limanı sınırları içinde saldırıya uğradı. Dökme yük kategorisindeki bu geminin tahminen 7 bin ton civarında tahıl taşıma kapasitesi bulunuyor.
Aynı limandan buğday yüküyle ayrılan Marshall Adaları bandıralı Veho adlı gemi de saldırıların kurbanı oldu. Ancak bu gemi, aldığı darbeye rağmen rotasında ilerlemeyi başardı.
56 Bin Tonluk Sevkiyat Tehlikeye Girdi
Malta tescilli Elena B, yaklaşık 56 bin ton buğday yükünü Novorossiysk Limanı üzerinden aldıktan sonra saldırıya uğrayan bir diğer gemi oldu. Gemi, yaşanan olayın ardından Karadeniz’den Akdeniz’e ve oradan da dünya pazarlarına açılan kritik nokta İstanbul Boğazı‘na doğru yoluna devam etti.
Tuapse’de İHA Saldırısı ve Kritik Durum
San Marino bayraklı Najiba gemisi ise Tuapse Limanı‘nda 20 bin ton civarı buğday yüklemeye hazırlanırken insansız hava araçlarının (İHA) hedefi oldu. Tuapse Limanı’nın vurulması stratejik bir önem arz ediyor; çünkü bölgedeki diğer tesislerin aksamasının ardından bu liman, hala aktif kalan nadir ihracat noktalarından biriydi.
Arpa Yüklü Gemi Alevler İçinde Kaldı
Saldırıya uğrayan beşinci araç olan Liberya bandıralı Anna S, Novorossiysk Limanı‘na arpa almak için giderken pazartesi günü bir İHA tarafından vuruldu. Saldırı neticesinde gemide yangın çıkarken, Anna S seyrine devam edemedi. Bu durum, beş gemi arasında en ağır hasarı Anna S’nin aldığını gösterdi.
Azak Denizi’nde Lojistik Durma Noktasında
Saldırılar, Rusya’nın tarımsal ihracatının deniz ulaşımındaki aksamalar nedeniyle baskı altında kaldığı bir döneme denk geldi. Reuters verilerine göre Rusya, 10 Temmuz tarihinde Don-Azak Kanalı üzerindeki trafiği askıya aldı. Bu karar, 10 tanesi tanker olmak üzere toplam 13 Rus gemisinin hedef alınmasının ardından geldi.
Rusya’nın buğday satışının %25’e varan bir kısmı Azak Denizi’ndeki limanlar üzerinden yapılıyor. Don Nehri’ni denize bağlayan bu kanal, Krasnodar ve Rostov gibi verimli bölgelerden gelen mahsulün Kerç Boğazı yoluyla dünyaya açılmasını sağlıyor. Trafiğin durmasıyla birlikte Avrupa’da buğday vadeli işlemleri %4 oranında değer kazanarak son altı haftanın en yüksek seviyesine ulaştı.
Novorossiysk’te İhracat Tesisleri Devre Dışı
Aksamalar daha sonra Novorossiysk Limanı‘na da sıçradı. Geçen hafta yaşanan ve savaşın başından beri görülen en şiddetli saldırılardan birinin ardından, limandaki üç dev tahıl terminali operasyonlarını durdurmak zorunda kaldı. Önce iki tesis yoğun İHA saldırısı sonrası kapanırken, ardından üçüncüsünün de katılmasıyla ana terminallerin tamamı sessizliğe gömüldü.
Bu tesisler normalde yıllık 25 milyon ton civarında tahıl elleçleme kapasitesine sahip. Geçtiğimiz sezon Rusya’nın deniz yoluyla yaptığı sevkiyatların %88’i Azak ve Karadeniz havzalarından gerçekleşmişti. Toplamda 46,3 milyon tonluk ihracatın 29 milyon tondan fazlası doğrudan Karadeniz üzerinden yapıldı.
Dünya Gıda Fiyatlarında Artış Beklentisi
Rusya, küresel ölçekte en büyük buğday ihracatçısı olma vasfını koruyor. ABD Tarım Bakanlığı verileri, Rusya’nın 2026-2027 dönemindeki ihracatının 47 milyon tona ulaşacağına işaret ediyor. Ukrayna da benzer şekilde Asya, Afrika ve Orta Doğu için vazgeçilmez bir tedarikçi.
Her iki ülkenin sevkiyat süreçlerinde aynı anda sorun yaşaması, fiyatları yukarı çekiyor. Novorossiysk‘teki duraklama sonrası Chicago borsasında buğday vadeli işlemleri yaklaşık %3 yükseliş kaydetti. Ukrayna’nın ihracatı ise ağustosun ilk yarısında, geçen yılın aynı dönemine göre %76 oranında bir düşüş yaşadı.
Karadeniz’deki ticari gemilere ve altyapıya yönelik saldırıların sürmesi halinde, hasat döneminde yaşanacak lojistik kesintilerin uluslararası gıda maliyetlerine yansımasından korkuluyor.
