Türkiye’de tarımsal üretimin küresel ısınma ve değişen hava koşullarından nasıl etkilendiğini mercek altına alan yeni bir bilimsel çalışma, mahsullerin karşı karşıya olduğu tehlikeyi haritalandırdı. Gümüşhane Üniversitesi bünyesinde görev yapan akademisyenlerin imzasını taşıyan araştırma, özellikle arpa, karpuz ve mısır gibi temel gıda maddelerinin geleceği konusunda ciddi uyarılarda bulunuyor.
Oksijen bünyesinde çalışan Esen Dolma tarafından hazırlanan habere göre, Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi’nde 31 Temmuz tarihinde paylaşılan bu rapor, Banu Bolayır ve Uğur Demirel tarafından kaleme alındı. Analiz sürecinde Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün sunduğu iklim verileri ile Türkiye İstatistik Kurumu tarafından sağlanan bitkisel üretim rakamları bir araya getirilerek kapsamlı bir değerlendirme yapıldı.
Ürünlerin Üçte Biri Yüksek Risk Grubunda
Araştırma kapsamında, geride kalan 21 yıl boyunca aralıksız şekilde üretimi yapılan mahsuller incelendi. Toplamda mercek altına alınan 157 farklı tarım ürününden 53 tanesi yüksek riskli, 52 tanesi orta derecede riskli ve 52 tanesi ise düşük riskli olarak kategorize edildi. Risk tablosunun en üst sıralarında ise arpa, karpuz ve mısır yer alıyor.
Her bir ürünün yıllık hasat miktarı; hava sıcaklığı, yağış, nem oranı, buharlaşma seviyesi, rüzgar hızı ve toprağın farklı derinliklerindeki ısı değerleri gibi 15 ayrı meteorolojik değişkenle kıyaslandı. Bilim insanları, hava koşullarındaki aşırı oynamaları “tehlike”, üretim miktarındaki dalgalanmaları “maruziyet”, bitkilerin bu durumlara verdiği reaksiyonu ise “kırılganlık” şeklinde tanımlayarak birleşik bir risk puanı oluşturdu.
Tarımsal Verimi En Çok Maksimum Sıcaklıklar Sarsıyor
Çalışmanın ortaya koyduğu en çarpıcı bulgu, maksimum sıcaklık verilerinde gizli. Hazırlanan modelde maksimum sıcaklığın önem derecesi yüzde 60,42 olarak hesaplandı. Bu ana değişkeni yüzde 11,98 ile toplam yağış miktarı ve yüzde 11,26 ile 10 santimetre derinlikteki toprak ısısı takip etti. Söz konusu üç faktör, model içerisinde iklim unsurlarına bağlanan toplam riskin yüzde 83,66 gibi büyük bir kısmını teşkil ediyor.
Türkiye Son 21 Yılda 2 Dereceden Fazla Isındı
Araştırmada kullanılan veriler, Türkiye’deki ısınma trendini de çarpıcı rakamlarla kanıtladı. 2004-2024 dönemini kapsayan süreçte, ülkenin genel sıcaklık ortalaması 13,2 dereceden 15,3 dereceye tırmandı. Aynı süreçte maksimum sıcaklık değerleri 19,2 dereceden 21,4 dereceye, minimum sıcaklık değerleri ise 7,6 dereceden 10 dereceye çıktı.
Sıcaklıklar yükselirken, tarımın en büyük ihtiyacı olan yağışlarda ise gerileme kaydedildi. Bahsi geçen dönemde yıllık toplam yağış miktarı 607,4 milimetreden 567 milimetre seviyesine düştü. Bu durum, tarımsal risk üzerinde en etkili faktör olan sıcaklığın artarken, ikinci en önemli unsur olan yağışın azaldığını ve üretimin çift taraflı bir baskı altında kaldığını ortaya koyuyor.
